Tag: sakprosa

Berøring

Det har vore eit produktivt år for psykolog Peder Kjøs. Han har fleire sendingar og publikasjonar på samvitet: Podcasten Hos Peder (bra!), sesong 2 av Jeg mot meg (FANTASTISK!!!), og no boka Berøring. Sjølv om han aldri har handsama kropp og sjel som to forskjellige einingar, går han no ordentlig inn i dei ulike sidene ved ved å føle.

Når me rører ved oss sjølv og ved kvarandre er det fleire årsakar og verknadar. Me regulerer og formidler inn- og uttrykk. Med berøring kan me visa kjærleik og sinne. Ved å ikkje ta på noko(n), kan me visa respekt og avsky. Dette krevar tolking, men kan me eigentleg vera sikre på at tolkingane er riktige?

Kjøs kriv om eit interessant eksperiment, der testpersonar vart skilde av eit forheng. Dei skulle formidla ulike kjensler (sinne, kjærleik, sjalusi…) ved å stryka den andre på armen. Merkverdig ofte tippa testpersonen rett. Den onde ridder Kato (Mio, min Mio) har eit hjarte av stein og ei klo av jern. Når han skjønar at slaget er tapt, ber han Mio om å stikka sverdet djupt inn i det hjartet han har levd med så lenge. Han gjort inn- og utsida urørleg, og det er ikkje lenger til å halda ut.

I berøringane ligg ikkje berre potensialet til å formidla, men til å forandra. Og slik har det vore heilt frå starten av:

Seks uker etter unnfangelsen, da du var halvannen centimeter lang og veide ett gram, begynte sansecellene i huden din å registrere inntrykk. Den første hjerneaktiviteten, og dermed de første erfaringene dine, var behandlingen av disse sansningene fra kroppens yttergrense. Hjertet hadde slått i tre uker. Hendene og anlegg til øyne og øre begynner å ta form. Nå begynner du å merke en skillelinje mellom deg selv og resten av verden. Fra da av har du en utside og en innside.

Følesansen er den første me utviklar, og det er grunnlaget for alle erfaringane våre. Det er denne sansen som gjer at me saman med mor kan regulera temperatur og hormonar til eit ideelt nivå. Premature barn skil ut færre stresshormon når dei får ligge hud mot hud. Kenguruomsorg vert nytta som eit medisinsk tiltak. Forfattaren er på sitt beste når han undrande set medisinske fakta opp mot eigne erfaringar. Følelsansen hjelper oss til å verta ein virkande del av noko anna enn oss sjølv. Gjennom vitskapelege eksempel, kulturelle referanser og eigne observasjonar skapar Kjøs eit rom for undring.

Den første delen handlar om dei formande berøringane, og for meg var dette heilt klart mest interessant å lesa om korleis berøringa er eit heilt grunnleggande trekk ved den menneskelege utviklinga. Det er noko poetisk over dette. Han undersøker sjølvsagt fleire sider: seksuelle lyster (ikkje overraskande mykje Freud, som eg personleg tykkjer er litt snork), korleis psykologen stiller seg til berøring i ein terapeutisk situasjon, tortur, religion, og til slutt tabuet og trongen ved å røra ved dei døde. Sirkelen er slutta. Han vekslar mellom det personlege og det akademiske, og språket kan vera litt vaklande når han skiftar fot. Teksten er altså noko ujamn som tekst, men jamt over god lesing. Boka er såpass vellukka at det hadde vore fint om tittelen på omslaget på var større enn namnet på forfattaren, men det har han neppe bestemt sjølv.