Tag: norsk

Presens Maskin

Det er 1998. Under ein kvit syrin sit Anna og les dikt. Laura på to og eit halvt år prøver å koma seg fram på trehjulssykkel. Anna skal lesa om trädgårdar, men les feil. Når ho i staden les tärdgård vert det skapa eit parallelt univers der tärdgården finst. Og Laura, ho finst berre i det universet. Anna får ei merkeleg kjensle av at det er noko som manglar, ho må ringe mora for å høyre om ho eigentleg har eit barn, ho trur at ho har hatt eit slag. Laura er borte, men veks opp i sitt univers. Dei har slutta å eksistera for kvarandre. Noko kjem til syne som i eit déja vu, eller i ei kjensle av at noko er gløymd.

Anna er interessert i det abstrakte elementet i språket. Ho skriv om grammatikk i si ytste meining, på det punktet grammatikk handlar meir om filosofi enn grammatiske eigenskapar.

I lingvistikken er det to ytterkantar:

  1. Tanken skapar språket. Vidare: Språket er eit uttrykk for dei tankane me instinktivt har, men ikkje får realisert gjennom ytringar før språket lekamleggjer tanken.
    2. Språket skapar tanken. Vidare: Ein kan ikkje tenka dei tankane ein ikkje har eit språk for å tenka, altså oppstår tanken når språket kjem til. Dette kan ein forstå slik at sjølve verda vert til fordi språket synleggjer ho for oss.

Hovud har eksplodert av mindre.

I alle fall. Utan at Anna veit det sjølv har feillesinga hennar utløyst to verder og to presens. Øyehaug skriv om korleis mor og dotter nesten kryssar kvarandre: minnet om ein blom, eit pianostykke. Den eine veit ikkje at ho manglar ei mor, den andre veit ikkje at ho manglar ei dotter.

(…) her har eg vore før, kjenner ho, og det ho opplever, er som vi alle forstår eit déja vu, det er som om ho er seg sjølv og ein annan person samtidig, ho har vore akkurat her. Og det har ho jo. Ho berre veit det ikkje. Her budde ho til ho var to og eit halvt år, med Bård og Anna, i eit anna univers, heilt til Anna ein lagnadstung dag altså las feil ordet ”trädgård” i ei diktsamling, og ein ”tärdgård” slukte Laura ute i hagen, og i tillegg medvitet om henne, samstundes som tärdgården med Laura i lukka Anna ute, og dei to versjonane av universet har oppstått, og Laura heldt fra med å bu i leiligheita i nokre månadar, med berre Bård, til Sara kom og dei flytta saman til Sandviken, men ingenting av dette hugsar Laura, ho står berre her og føler at ho opplever eit déja vu, ho har stått på akkurat denne flekken, ho har sett over til akkurat den butikken, og ho har ikkje sett plastposane på kjøkkenbenken som går langs vindauget og vender ut mot butikken, men ho kjenner rørsla i hendene, hjartet hennar bankar, ho ser ut vindauget i det andre vesle rommet som stova er laga av, ho ensar at Karl Peter og meklaren står borte i eit hjørne og peikar på noko, men først og fremst ser ho den kvite syrinen som veks utanfor balkongdøra og blømer kvitlysande. Ho veit brått intenst at ho kjenner den syrinen. Dette er ein syrin ho har sett vaie utanfor eit vindauge før, det er den same syrinen, ho veit alt her. Dette er syrinen.

Øyehaug gir oss fleire populærvitskapelege eksempel for å illustrere eit vanskeleg utgangspunkt. Desse skal eg ikkje dela med dykk. Sidan boka for meg er litt av ei gåte, vil eg ikkje gje dykk svara før de har lese ho sjølv. For det tykkjer eg at de skal.

Nokon vil nemleg at alt dette skal verta fortalt. Forteljaren skriv om korleis Anna og Laura sine liv går vidare utan at dei veit at dei nokon gong har kjent kvarandre. I håp om at dei i ei fjern tid skal verta funne, legg ho papira i ei myr. Etterkvart som ho vert synlegare, vert ho òg meir desperat.

Eller vent! Om vi grip fast om kantane på kapittelet (som er skålforma), bøyer oss fram og kikar ned i det, får vi auge på noko som lir fram og tilbake der nede, som om det dinglar i enden av ein tråd. Det er rundt som ein curlingstein, og det blenker, det liknar (synest vi) fullstendig på tyngdekraftspendelen i blank bronse som heng i Griffith Observatory i Los Angeles, som roterer sakte fram og tilbake og viser at jorda aldri står stille, som om han pendla med lukka sitt skin og sorga si tyngde, som ei klokke.

Ho er allvitande, men er ho truverdig? Denne galskapen (det er er ikkje det same som at det ikkje er sant) er noko av det som fascinerer meg mest med denne romanen. Forteljaren mistar gripet om både forteljinga og røynda, og det er noko ho så gjerne vil at vi skal få med oss. Eg har mine tankar om kva ho ventar på, men på grunn av nemnde gåte skal eg ikkje spekulera for mykje her. Eg trur at eg set romanen i eit meir komplisert lys enn det ho fortener. Språket til Øyehaug gjer det forståeleg, og ho gir ein del populærvitskaplege eksempel for å illustrera det ho meiner har skjedd idet dei to parallelle universa kom til. Det er ei interessant utforsking av korleis språket formar verda, gitt at språket eig et slikt potensial. Det er i tillegg ei god fortelling som klarar seg godt på eit tolkingsfritt plan.

Nøkkeroser: Hovudet over vatnet

Nøkkeroser er forførande vakre, men under vassflata har dei lange røter som kan kveile seg rundt deg, slik at du aldri meir får hovudet over vatnet. Eg-et i Nøkkerosene vaklar mellom sjuk og frisk. Ho har flytta heim til foreldra sine for å avlasta søstera, si næraste pårørande, etter lang tids psykisk sjukdom. Romanen – viss det er ein roman – er ei samling med korte observasjonar og tankerekker. Det er ubehageleg å ta del i eg-ets fragmentariske tankekøyr, der ho distansert kjem med lause og springande assosiasjonar til ei verd ho ikkje ser på seg sjølv som ein del av. Ho tenker på litteratur, familieliv, kvardagsliv, deltidsjobben på sjukeheimen, andre verdskrig, mora si jakt etter brunsniglar. Du vert trekt inn i eit sinn som strevar med å halde seg sjølv samla.

Jeg har fortsatt mistro til språket mitt. Jeg tror ikke det virker som det skal lenger. Jeg er ganske sikker på at språket mitt skjuler seg. Et passivt språk som heller går i dekning enn å konfrontere virkeligheten som stadig kaller på det. Men det å gå i dekning er ikke nødvendigvis det samme som å lyve. Og det er ikke sikkert at man går i dekning fordi man lyver. Jeg ser for meg et språk som vender ryggen til for å beskytte seg, men også for å vise motstand mot noe som alltid er større og mektigere; hva det er, vet jeg ikke sikkert.

Språket virker ikke som det skal lenger. Dei korte kapitla, ofte berre eit avsnitt, er som tankekøyr, der eg renn over av sjølvforakt. Den manglande sjølvkontrollen og den runde kroppen og leitinga etter den avskyen folk er nøydde til å kjenna når dei ser på henne.

Og når me er inne på det med språk: Dei korte kapitla i Nøkkerosene er tynga av meining, og om ein skal leite etter veikskapar kan ein finne det her. Det er ingenting veikt med språket, men det kan bli litt mykje av det gode. Det fortetta språket er dessutan i overkant repeterande. Dette er eit stilistisk val, og mine tankar om dette handlar nok meir om smak og behag enn litterær kvalitet. Forfattaren sin bakgrunn som lyrikar er godt synleg, og det er lite trulig at ho har hatt stilistiske uhell. Somme gonger overskygger den språklege kvaliteten innhaldet. Språket og oppbygginga er altså ikkje for alle, men Guddal opnar eit vindu inn til eit gjenkjenneleg rom:

Det er ingen i hodet mitt som tenker, ingen andre enn meg. Lyden av moren min som romsterer i etasjen over – kanskje stryker hun fortsatt tøy, eller hun pakker de siste tingene før avreisen i morgen tidlig, eller hun gjør seg klar for å gå til sengs – bekrefter dette. Noe skraper mot gulvet, en stol flyttes på, en koffert settes ned; disse små intervensjonene fra en ytre virkelighet avbryter tankene mine nede i kjelleren slik at de penses over på nye spor. Hjernen er som et tomt godstog lenket til rustne jernbaneskinner, andpustent arbeider det seg gjennom natta; her fraktes ingenting annet enn spøkelser.

Det er vanskeleg å lesa om eit så lukka sinn. Eg framstår som ein statisk person, og ho tek avstand til den plassen ho tek i verda. Du (eg) føler ikkje omsorg for eg-et, og det er frustrerande. Ho lengtar etter å forflytte seg reint fysisk. Kanskje er det håp, kanskje vil godstoget stoppa. Eg håper det. Kort bok, god lesing.

Sjå gjerne innom Beathe og Eli. Det er interessant at tre personar har lagt merke til så ulike ting i ei så lita bok. Eg trur det er oppbygginga, som eg var kritisk til for få avsnitt sidan, som gjer dette mogleg.

Berøring

Det har vore eit produktivt år for psykolog Peder Kjøs. Han har fleire sendingar og publikasjonar på samvitet: Podcasten Hos Peder (bra!), sesong 2 av Jeg mot meg (FANTASTISK!!!), og no boka Berøring. Sjølv om han aldri har handsama kropp og sjel som to forskjellige einingar, går han no ordentlig inn i dei ulike sidene ved ved å føle.

Når me rører ved oss sjølv og ved kvarandre er det fleire årsakar og verknadar. Me regulerer og formidler inn- og uttrykk. Med berøring kan me visa kjærleik og sinne. Ved å ikkje ta på noko(n), kan me visa respekt og avsky. Dette krevar tolking, men kan me eigentleg vera sikre på at tolkingane er riktige?

Kjøs kriv om eit interessant eksperiment, der testpersonar vart skilde av eit forheng. Dei skulle formidla ulike kjensler (sinne, kjærleik, sjalusi…) ved å stryka den andre på armen. Merkverdig ofte tippa testpersonen rett. Den onde ridder Kato (Mio, min Mio) har eit hjarte av stein og ei klo av jern. Når han skjønar at slaget er tapt, ber han Mio om å stikka sverdet djupt inn i det hjartet han har levd med så lenge. Han gjort inn- og utsida urørleg, og det er ikkje lenger til å halda ut.

I berøringane ligg ikkje berre potensialet til å formidla, men til å forandra. Og slik har det vore heilt frå starten av:

Seks uker etter unnfangelsen, da du var halvannen centimeter lang og veide ett gram, begynte sansecellene i huden din å registrere inntrykk. Den første hjerneaktiviteten, og dermed de første erfaringene dine, var behandlingen av disse sansningene fra kroppens yttergrense. Hjertet hadde slått i tre uker. Hendene og anlegg til øyne og øre begynner å ta form. Nå begynner du å merke en skillelinje mellom deg selv og resten av verden. Fra da av har du en utside og en innside.

Følesansen er den første me utviklar, og det er grunnlaget for alle erfaringane våre. Det er denne sansen som gjer at me saman med mor kan regulera temperatur og hormonar til eit ideelt nivå. Premature barn skil ut færre stresshormon når dei får ligge hud mot hud. Kenguruomsorg vert nytta som eit medisinsk tiltak. Forfattaren er på sitt beste når han undrande set medisinske fakta opp mot eigne erfaringar. Følelsansen hjelper oss til å verta ein virkande del av noko anna enn oss sjølv. Gjennom vitskapelege eksempel, kulturelle referanser og eigne observasjonar skapar Kjøs eit rom for undring.

Den første delen handlar om dei formande berøringane, og for meg var dette heilt klart mest interessant å lesa om korleis berøringa er eit heilt grunnleggande trekk ved den menneskelege utviklinga. Det er noko poetisk over dette. Han undersøker sjølvsagt fleire sider: seksuelle lyster (ikkje overraskande mykje Freud, som eg personleg tykkjer er litt snork), korleis psykologen stiller seg til berøring i ein terapeutisk situasjon, tortur, religion, og til slutt tabuet og trongen ved å røra ved dei døde. Sirkelen er slutta. Han vekslar mellom det personlege og det akademiske, og språket kan vera litt vaklande når han skiftar fot. Teksten er altså noko ujamn som tekst, men jamt over god lesing. Boka er såpass vellukka at det hadde vore fint om tittelen på omslaget på var større enn namnet på forfattaren, men det har han neppe bestemt sjølv.

 

Statleg abort: Tre vegar til havet

Eit kvinneliv er først hysterisk å passe på at ein ikkje blir gravid, og så enda meir hysterisk prøve å bli det.

Tre vegar til havet er ei forteljing på tre plan. ”Ho” (Kroppen), ”kvinna” (Staten) og ”eg” (Eksilet) er i ulike fasar av sorga over ein avslått adopsjonssøknad. Det er tre vegar til havet, og det er tre fasar i livet som alle fortel om den tapte kampen, ”denne endelege, statlege aborten”.

I denne eine fasa, ”Kroppen”, har forfattaren henta frå eigne erfaringar. Ho og mannen fekk òg avslag på adopsjonssøknad på grunn av for høg alder. I romanen var avslaget ei skjønnsmessig vurdering. Paret tek difor saka vidare til retten. På dette planet får me innsyn i breva Kroppen får frå Bufetat. Dette er autentiske dokument frå forfattaren si sak. Det openbart personlege og private vert gjort om til ein klinisk rettsprosess. Byråkratiet står i vegen for potensialet til glede. Kontrasten mellom Kroppen sitt faktiske problem og det påfølgjande problemet (byråkratiet) er interessant. Ho vil. Ho er eit tomt skal. All sorg og potensial for glede vert lagt i kampen mot den etaten som står i vegen for løysninga. Det er ikkje ein kamp mellom Kroppen og kroppen, men mellom Kroppen og byråkratiet. 

Ho vert redusert til ein kropp:

For eit drama det er i grunnen, å lev i ein kvinnekropp. Syklusane køyrer karusell med henne, hormonane herjar med kjenslene hennar, smertene innhentar henne kvar månad, tvinger henne ned i kne. Men det store dramaet litt i om ho er fruktbar eller ikkje, og viss ho er det, om ho kan eller vil gjera noko med det.

Deretter møter me Staten. Ho går målbevisst fram med ein død katt i trillekofferten. Ho vil ikkje akkurat straffe den dresskledde mannen, men uroe han. Ho legg ein død katt på trammen. Ho flyttar på småting. Ho vil at han skal merka at noko ikkje stemmer. Ho er ikkje ute etter straff, men ho vil ha hemn. Bildøen let henne oppsøka denne. Når Staten tek oslotrikken til eit hus ho ikkje burde ha nøkkel til, undersøker forfattaren skadepotensialet. Det er fengslande lesing som nærmar seg thrilleren. Eg skal difor ikkje avsløra så mykje meir, men heller gå vidare til det siste planet:

Eksilet er skrive i presens. Når Staten  vert introdusert er det med “Det var ikkje eg”. Eksilet er “eg”. Eksilet har flytta vekk frå trikkar og rettssalar, og har pålagt seg sjølv eit liv langs jærkysten ein stad. Ho jobbar med å registrera villfuglar. Det er eit stilt liv som tek føre seg det som skjer her og no. Ho observerer det som skjer med dei andre frivillige, men involverer seg ikkje. Ho prøvar å fortrenga tankane på for- og framtid. Framtida er for vond, og på same måte som ho har påtvunge seg sjølv eit frivillig eksil trur eg at ho straffar seg sjølv med å avslysa framtidsplanar. Mest av alt vil ho sei nei. Plutseleg seier ho ja.

Den stramt komponerte romanen har ei finurleg oppbbygging med stadig aukande intensitet. Du kan ikkje ikkje bli engasjert i ei kvinne som lar sorga over at livet ikkje vart som det skulle ta overhånd. Me har alle impulsar me ikkje følger, og det er frigjerande å sjå at nokon ikkje lar seg sensurere av normar. Når sorga vert stor nok kastar ho samfunnet sine reglar for at etaten skal bli straffa slik han fortener. I dette tilfellet er etaten, staten, ein mann i dress. På dette planet vert kvinna berre  omtala som “ho”. Slik får forfattaren òg markert ein avstand til sitt eige liv, for her let ho galskapen ta over. Kor langt kan du gå?

Det er så mykje meir eg har lyst til å kommentere, men med tanke på boka si utvikling trur at det er best at eg lar vera. Tre av desse tinga: Bruk av pronomen. Havet. Fuglane.

 

Brit Bildøen, 2018. Tre vegar til havet. 
Du kan høyre eit intervju med forfattaren på NRK Bok.

Peer, no lyg du!

Eg har fått tak i eit eksemplar av Jon Fosse si omsetting av Peer Gynt. Han omsette (allernådigast) stykket til ei framføring på Det norske teatret i 2005. Då Samlaget tok kontakt for å gi ut stykket på nytt, takka han (allernådigast) ja. Omsettaren sitt etterord er sterkt prega av manglande engasjement for arbeidet. Ei meir fordelaktig tolking vil vera at han meiner at Ibsen skal lesast slik Ibsen skreiv det. Dette er eigentleg Jon Fosse som bearbeider Jon Fosse som har omsett Ibsen for 13 år sidan. Resultatet er ei lettare modernisert utgåva, tilpassa ei meir tradisjonell nynorsklinje enn utgangspunktet.

Resultatet er eit meir tilgjengeleg verk som for meg har ført til ei langt meir underhaldande og interessant lesing. For eksempel har eg vanlegvis sona ut når roadtripen tek til. Noko som er synd då dette utgjer både ein sentral del av stykket og ein god prosent av den fysiske boka. Eg har difor gått glipp av det mest underhaldande: Alle stikka til den nasjonalromantiske rørsla. Døme 1: Når Dovregubben finn ut at han ikkje kjem til å få ein einaste skilling frå Gynt går han til plan B, til “komedien. De søker i bladet nasjonale subjekt”. Døme 2: Ivar Aasen si gjesteopptreden som Huhu, direkte frå dårekista. Det er mogleg at Ibsen hadde vore mindre enn begeistra for å skulle lesast på landsmaal enn det eg er for å kunne lesa han på nynorsk.

Peer Gynt er ei harselering over den norske sjølvgodskapen som kom fram under nasjonalromantikken. Men sjølvgodskap og sjølvtillit går sjeldan hand i hand, så på trass av ein del negative reaksjonar har lesestykket vorte ståande som eit eksempel på noko grunnleggjande norsk. Og det er jo eigentleg ikkje så positivt. Men det at noko er negativt treng ikkje å tyda at det ikkje er sant. Å ta mot Peer Gynt-prisen må vera ei tvilsom ære. Stykket har satt seg i folkesjela, men satiren er gløymt.

I eit heilt fantastisk verk, Tretten taler på Grini (som eg har forferdeleg lyst på, i tilfelle nokon har eit eksemplar), samanliknar Francis Bull Peer Gynt og Brand. Han viser oss at Peer Gynt kan vera sjarmerande i fredstid, men at dei mange veikskapane vert farlege når ein må ta stilling til seg sjølv. Slektskapen med Peer er tydeleg, og nokre gonger ubehagelege. Ibsen hadde ein viss type nordmann i tanken då han skapte Peer Gynt.

Og for ein type, då. Ein som røvar brura berre for å sjå om han kan, for så å gå i gang med god, gamaldags slut shaming. Ein som lyg, går utanom, og tenker så mykje på seg sjølv at han gløymer kven han sjølv er. Ein som brukar livet sitt på å ikkje verta konfrontert med seg sjølv. Det er først når knappestøyparen kjem for å støypa han om at han innser at han må finna seg sjølv, men kor er han då?

Tidleg i stykket vert Peer Gynt forført inn i Dovregubbens hall. Der får han eit val. Han ser at den tosidigheita han heile tida flørtar med ikkje er like vakker blandt trolla, der alt er vakre forvrengingar av ei grotesk sanning. Han får valet: berre eit lite rasp i auget, så slepp han å sjå alt det stygge. Det er eigentleg overraskande at han spring vekk frå dette tilbodet, for jakta etter å bli stormann – konge – keisar! er jo sjølve krafta som driv han vekk frå mor Åse, Solveig, Anitra, seg sjølv. Ved å bevara synet takkar han nei til å bli kongsson i Dovregubbens hall. Med andre ord kan det vera ei grunnleggjande trong til å halde fast ved noko av seg sjølv, men kvar gong han vert tvungen til å sjå seg sjølv i auget går han utanom. Og utanom. Og utanom. Eller så er det eit mindre nobelt ynskje om å sleppa å ta val som ikkje kan reverserast. Det er nettopp Gynt si drivkraft: Å sleppa å ta val i håp om å nå fram til graset som heilt sikkert er grønare på den andre sida.

Stakkars kvinnene som ventar og ventar. Stakkars mor Åse som ligg i armod og freistar å finna grunnar til kvifor sonen har vorte slik ein løgnhals. Er det ho som har satt griller i hovudet hans med alle eventyra og skodespela dei underhaldt seg med medan dei venta på at far Jon skulle koma heim? Peer tenker lite på den vesle mor si, det er først når ho døyr at han kjem på at han i det heile har ei. Det same med Solveig, som sit og grånar på ein knaus medan han er på ein ti-tjue-tretti år lang roadtrip der han røyker vannpipe og forfører Anitra-er. Og Ingrid, ho vert kasta vekk så fort han har brukt ho.

Det er vanskeleg å sei glupe ting om Peer Gynt som ikkje allereie har blitt sagt, eg kjem difor ikkje til å prøva. Først og fremst er dette underhaldande lesing i ei svært høveleg språkdrakt. Viss du går rundt med ein påtrengande trong til å lesa Peer Gynt kan du godt byrja her.

Norsk på norsk

NorskPopPoesi

På tidleg 2000-tal, då eg eksperimenterte med glitter og trødde ned leggvarmarar, var norsk reservert litt sånn søttitals visepop. Tungtvann og dei høyrde til ein annan generasjon enn min. Den generasjonen som var gamle nok til å gå på polet og kjøpe varene med høgast prosent. Så det var litt av eit sjokk då det plutseleg kom eit ras med norsk popmusikk som tvang oss til å måtte høyre andre synge om kjenslene våre på NORSK. For herregud, så kleint det kan bli. Det er liksom litt lettare på engelsk, det. My hard is jårs og sånn der. Då tenkte eg sjølvsagt og heldigvis lite på litterære virkemiddel. Heldigvis hadde eg nok med å lytta på alt det som plutseleg kom på morsmålet mitt. For eg følte som berre det, og det å høyre alt på norsk gjorde alt så mykje råare. Vel, vel. Nok mimring.

Musikk er melodi, det er stemme, klang, instrumenter, det er pausene, stillheten mellom notene- og det er tekst. I tekstene kan kjente ting bli nytt og friskt gjennom rim, rytme og ordspill. Eller man kan kjenne på ting man ellers ikke ville fått erfare. Sanger kan gi både betryggende gjenkjennelse og ny forståelse. – Mona B. Riise

Mona B. Riise har samla høgdepunkt frå norske popsongar. Ho skriv at ho har utelatt strålande låtar, fordi “mange sangtekster mister sin kraft når man fjerner musikken fra ordene, og mange gode sanger er skrevet som historier og fortellinger, mer enn som poesi”. Kva som skiljar ein poetisk tekst frå ein ikkje-poetisk tekst er altså Riise si vurdering. Resultatet er ei godt kurert samling av tekstar som ikkje berre består av dei sjølvsagde namna, men går over tiår og (delvis) sjangrar. Det er fokus på rim, rytme, ordkleik, kvardag og kjensler.

No vert eg snart i overkant gira, spesielt over den yngre delen av utvalet, så eg må få vekk den obligatoriske problematiseringa, her ved hjelp av ein god del retoriske spørsmål (men svar gjerne):

Gagnar det tekstane å ta dei ut av den musikalske konteksten? Står dei seg åleine? Kan ein lesa dei som rein tekst? Det er vanskeleg å sjå på tekstane som noko reint litterært, for dei er ikkje det. For meg personleg er det vanskeleg å lesa eit utdrag frå ein deLillos-song utan å høyre Lars Lillo-Stenberg sine litt særeigne r-ar, nokon av tekstane er for tett knytt til tekstforfattaren/songaren. Det er kanskje berre ei påminning om at tekstane ikkje eksisterer i eit lydlaust vakuum, men at dei er skrivne i samspel med musikken (såg du kva eg gjorde der?). Likevel vinn musikarar nobelprisar. Det er sjølvsagt mange musikarar som gir ut poesi (til dømes Patti Smith, som eg er veldig glad i), men det er lyrikk som er skriven som lyrikk, ikkje songar i tekst. Å sjå songane i boka representert utan musikk vert kanskje litt som å ta vekk det viktigaste virkemiddelet, men det betyr ikkje at teksten vert fattigare. Dei litterære kvalitetane kjem tydelegare fram, og for meg vert det ei påminning på korleis somme musikarar leikar med tekstar på ein måte som overgår mange av poetane her.

Entusiasmen er stor på denne kanten, men eg har sjeldan følt meg så truffen av ei bokmelding som når Audun Vinger (Dagens Næringsliv) spør:

Vil det komme til å stå «kule norsklærere» i klasserommene med utskrifter av Cezinando-tekster og vennlig tvinge elevene sine til å skjerpe tolkningsapparatene og forsøke å åpne språkforståelsen?

Svaret er eit absolutt, noko forlegent, ja. Norskmakkeren min lo høgt. Eg har allereie skrive “Heia meg” på halvårsplanen. I tillegg til å gjenskapa suksessen med å samanlikna OnklPs “Styggen på ryggen” med Dorothe Engelbretsdotter sin Aftenpsalme. Eg har og tidlegare skvist inn litt Karpe Diem i både norsken og samfunnsfagen. Eg eig korkje skam eller sjølvinnsikt. Men det er kanskje eit forsøk på å allmenngjera ein del av litteraturen som kan virka framand for mange. Som Riise sjølv seier, er det mange som hevdar å ikkje like poesi (eller prosa, for den del), som har poesi som ein del av kvardagen sin. Kor ofte les eg lyrikk, sånn eigentleg? Fem-seks gonger i året? Kor mange gonger har eg stått og venta på bussen og blitt rørt av Cezinandos Vi er perfekt men verden er ikke det eller blitt latterleg glad når deLillos syng ut, sjølv om det er regn og dessutan før klokka sju om morgonen? Du rekk å høyre godt etter når du pendlar, og fleire norske songar har pakka seg sjølv ut med intelligent ordleik og sterke bilete. Og eg vil så gjerne visa samanhengane.

Det pretensiøse først: Eg tykkjer at Riise si samling er eit fint bilete av ei svært positiv utvikling i norsk samtidsmusikk (morsmålsmusikk!). Det viktigaste til sist: Norsk ungdom er forbaska heldige som har poetar som Cezinando og Daniel Kvammen til å formidla og å setja ord på det som er stort og vanskeleg, eller stort og veldig lett. Eg skulle så veldig gjerne hatt musikarar som dei då eg var yngre, men eg er glad for at eg har dei no. Og dei som hadde Anne Grete Preus, Hellbillies, Halfdan Sivertsen, Jokke, Side Brok, Erik Bye og så vidare og så vidare var like heldige. Mona B. Riise har med stort hell samla tekstar frå folk som eigentleg berre har ein ting til felles: Dei skriv på norsk. Og dei skriv godt. Og det var to ting. Og dette handla kanskje ikkje så mykje om boka til Riise likevel, så eg kan godt slutte med å sei at det var vel brukt tid å lesa ho.