Tag: essay

Hvis jeg ikke får danse, er det ikke min revolusjon

 Brev til en ufødt datter. Anne Bitsch, 2018.

Bitsch er kjønnsforskar. Doktorgradsavhandlinga hennar handla om rettssystemet si handtering av valdtektssakar, og ho har brukt mykje tid i rettssalar. Sett korleis dei stiller tekkeleg kledd i kvitt, medan dei forsøker å gjera tingn riktig. Dei forsøker å vera tekkelege, dei forsøker å vera ansvarsfulle, høvelege (og alt dette er dei sikkert òg).

Sitatet i overskrifta er kreditert den russiske anarkisten Emma Goldman. Anne Bitsch har skrive eit essay, eit brev, til ei fiktiv dotter som delar namn med Goldman. Dama som vert minna om at det ikkje passar seg for leiarar å dansa på fest. Bitsch vender seg til eit ”du”, eit som inkluderer meg – og deg. Bitsch har sett på jenter og unge kvinner som korkje ser ut “som barn eller voksne, men som oldinger. Det er som om de har fått meislet en sorg inni seg, måten de bærer kroppene sine på, vitner om brustne illusjoner”.

Som forskar er Bitsch er vand med å vera i rettssakar, ho er vand med å sjå desse kroppane og menneska i dei. Ho skal vera nøytral, men ho er det ikkje. Ho forklarer korleis ho kom fram til at det å vera nøytral, det er å ta den skuldige si side. Og ho er ikkje fri frå sin eigen historie når ho går inn i rettssalen. Den får koma til oss her og der, som saklege glimt som slo meg rett i bakken. Eit overgrep på barneskulen. Ein far som valdtok på ferietur. Ein som haldt henne fast då eit ja vart eit nei. Ho balanserer elegant mellom det nøytrale, det formidlande og det personlege. Ho diskuterer ulike problemstillingar knytt til seksualitet og fridom. Ho diskuterer maktmisbruk, og ein ting er klart: Det er ingenting stakkarsleg med den maktmisbruken andre har utøvd over henne. Valdtekt som maktmisbruk er ganske nytt, og som me har sett i mellom anna Hemsedalssaka er det noko offentlegheita gjerne vil rangera. Kor skuldig er ho sjølv? Kva kunne ho sjølv ha gjort?

Sissel Gran, psykolog, seier ifølge Bitsch at dei ansvarsfulle jentene er vande med å jobba hardt og få resultat for arbeidet, som regel løn. Denne mentaliteten slår ut i det motsette tilfellet, når eit overgrep vert tolka som straff. Kva har eg gjort? Burde eg gått inn på det rommet? Burde eg gått inn i den bilen? Var det kleda mine? Skam og skuld er vende  innover, det er lettare å ta sinnet utover, men flinke piker vert ikkje sinte. Etter den første valdtekta, avreagerer ho med å prøva å ta tilbake seksualiteten sin:

Psykologer ville kanskje kalt meg promiskuøs. Mamma kalte meg en hore. Og jeg, hva kalte jeg meg selv på den tiden? Jeg er usikker, for vi var ikke riktig på hils.

Eg hadde eigentleg tenkt å bruka eit anna sitat som tittel, “ansvar er ein dyd”. Bitsch skriv mykje om ansvar, særskilt den internaliserte ansvarskjensla som får “dei flinke pikene” (altså storparten) til å stilla spørsmål om oss sjølv etter å ha opplevd overgrep: Kva var det eg gjorde feil? Kva kan eg gjera for at det ikkje skal skje ein gong til? Desse spørsmåla står rett i tråd med møtene med media, publikum (og i nokre høve rettsvesenet).  Dette, kombinert med medvitet om at noko som ikkje skal skje skjedde, kan føra til ein intern borgarkrig. Det er viktig å få fram at ho frikjenner menn. Dei fleste menn valdtek ikkje. Det er unormalt å valdta. Ho visar korleis Høgsterett på 70-talet endra presedens. Det ER mogleg å valdta i eit ekteskap. Slike handlingar handlar ikkje om at menn ikkje kan styra sexlysta si, det handlar om maktmisbruk.

Dette er ikkje eit sørgeskrift eller ei personleg utlevering, det er ein tekst som ynskjer å vidareføra den rørsla #MeToo var eit ledd av. Den kampanjen vart etter kvart gjort til underhaldning. I nokre tilfelle vart menna til og med framstilte som offer. Det var ein diskusjon som ho ikkje eigde. Ho vil ikkje fortelja, ho vil bli lytta til. Ho vil at me skal ta historiene våre tilbake, slik at me kan ”gå vidare, alle saman”. Søsterskap føre patriarkatet. Prosentvis er sidene i boka vond lesing, men personleg ser eg mykje framtidstru. Eg trur at resonnementet er som følgjer: Om nokon skal eige makta, kan det like godt vera meg. Eg seier “meg” og “oss” fordi eg stadig vert vendt til som ein del av eit “du”. Det er håp. Det litt faenskap. Og det går an å dansa.